Հիշենք որ մարմնի զանգվածը նրա իներտության քանակական չափն է:Զանգվածի միավորը ՄՀ մեկ կիլոգրամն է:
Մարմնի ծավալը դա նրա զբաղեցրած տեղն է:Որպես ծավալի չափման միավոր ՄՀ-ում այլ խորհանարդի ծավալը որի կողմը մեկ մետր է:Այդ միավորը անվանում են 1մ3, 1դմ3,
Հեղուկների համար շատ կիռարական են 1լ, 1մլ: 1լ=
Ծավալը նշանակում ենք v տառով:Որպես ծավալի հիմնական միավոր ՄՀ ում ընդունված է այն խորհանարդի ծավալը որի կողմըըըմեկ մետր է:Այդ միվորը անվանվում է 1մ3:Օգտագործվում են նաև այլ միավորներ 1մ3, 1դմ3, 1լ, 1մլ 1լ
Աշխատանքի նպատակտ. կարողանալ որոշել պինդ մարմնի խտությունը:
Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր. չաձագլան լծակավոր կշեռք, ուղղանկյունանիստ և կամայական ձև ունեցող ոչ մեծ պինդ մարմիններ (որոնց խտությունը պետք է որոշել), թել, միլիմետրային բաժանումներով քանոն:
Փորձ մեկ՝ վերձրեցի ուղղանկյունանիստի ձև ունեցող մարմինը և քանոնով չափեցի 3՝ abc կոցմերի երկարությունները:Նրա ծավալը որոշեցի b հավհասար է v=a*b*c: Կշերքով չափեցի նրա mզանգվածը:Խտությունը ro=m/v= ro=? Ստացված թիվը խտությունների աղյուսակում որոշեցի թե ինչ նյութից է պատրաստված ողուանկյունանիստը:
Փորձիս արդյունքները՝ a=3 b=2c=1 3սմ*2սմ*1սմ=6սմ
hair-Մազեր
Eyes-Աչքեր
Ears-Ականջ
Nouse-Քիթ
Mouth-Բերան
Обзор урока
Данный проект осуществляется силами 7-8-ых классов.Армянские национальные праздники в разное время имели разные проявления и значения. Однако корни этих праздников настолько глубоко засели в самосознании народа, что даже религиозные и политические изменения не смогли повлиять на них. Армянская культура с древнейших времён до наших дней отличается множеством уникальных национальных праздников. Все мы отмечаем эти праздники как христианские и церковные, но большинство этих праздников восходит к дохристианским временам.
Цели
Материал Урока
Прочитайте текст, обсудите
День святого Саркиса — национальный праздник, который каждый год отмечается в Республике Армения в конце— января начале февраля.Святой Сарки́с ( арм. Սարգիս, от лат. Sergius; ум. в 362—363) — раннехристианский воин-мученик, почитающийся только в Армянской церкви. Был военачальником римской армии. Св. Саркис родился в провинции Гамерек. Будучи полководцем при войске императора Константина Великого. совершил множество ратных подвигов. За мужество и отвагу император назначил Саркиса князем и спарапетом (стратилатом — главнокомандующим армянской армией) в граничащей с Арменией Каппадокии. Он был не только превосходным военачальником, но и видным христианским проповедником. С позволения императора в городах, находящихся под его господством, св. Саркис разрушал языческие капища, строил церкви, распространял христианство. Неся Слово Божие , обратил немало своих воинов из язычества в христианство. Однако, когда императорскую власть получил Юлиан || Отступник,то св. Саркис, как и многие воины-христиане, впал в немилость. Когда во времена императора Юлиана Отступника (360—363) начались гонения на христиан, св. Саркис вместе со своим сыном Мартиросом покинул пределы империии нашел убежище в Армении, где царствовал царь Тиран, внук Трдата Великого. Получив известие о том, что император Юлиан с большим войском движется на Персию, и стремясь избежать опасности вторжения в свои земли, армянский царь уговаривает Саркиса перейти на службу к Шаху Шапуху.Шах предложил ему должность главнокомандующего войсками, но потребовал, чтобы Саркис стал огнепоклонником и совершал языческие жертвоприношения. Саркис наотрез отказался, заявив: «Поклоняться следует только истинному Богу — Святой Троице, — Который сотворил небо и землю. А огонь и идолы вовсе не боги, так как созданный из праха человек может их уничтожить». После этих слов Саркис сокрушил статую языческого идола. Разъяренная толпа набросилась на Саркиса и его сына. Мартирос был обезглавлен, а Саркис заточен в тюрьму и вскоре тоже обезглавлен. За христианскую веру погибли и четырнадцать его воинов. Верующие люди похоронили тела мучеников в городе Амии.Для армян св. Саркис — один из самых любимых Святых. Не случайно Св. Месроп Маштоц перенес мощи св. Саркиса в Карби-Уши (Аштаракского округа), где вскоре была построена и освящена церковь в честь св. Саркиса. Про Св. Саркиса существует множество преданий. Вот некоторые из них:
Когда отряд во главе с Саркисом вернулся домой после того, как одержал победу над врагами, их пригласили отпраздновать это в королевском дворце. Усталые воины обильно и сытно поужинали, и, как водится, выпили за победу немало кувшинов доброго армянского вина. После ужина воины отправились спать, а император-отступник, который ненавидел христиан, приказал сорока молодым девушкам убить солдат во сне. Все они выполнили приказ царя, кроме одной. Девушка, пленённая красотой юноши, поцеловала Саркиса и тот проснулся. Увидев, что император предал своих же солдат, полководец оседлал коня и, взяв с собою девушку, вырвался из города. Так любовь спасла жизнь.
Про царя Ушаба
Царь иноверцев Ушаб отдал приказ, чтобы армяне отступились от христианской веры и стали поклоняться огню и солнцу. Но они не подчинились. Царь приказал взять в плен этих людей и силой заставить отречься от своей веры. Весть о расправе дошла до Св. Саркиса. Он собрал армию и напал на войско Ушаба. Узнав о поражении, царь приказал немедленно поймать Саркиса и разрубить на куски. И что же? Св. Саркис загремел как туча, стал метать молнии, разрушил все крепости Ушаба и освободил заключенных там армян.
День св.Саркиса и народные поверия
«День святого Саркиса», покровителя молодых влюбленных святого Саркиса официально отмечают в Армении начиная с 2007 года.Празднику Св. Саркиса предшествует Передовой пост, утвержденный Св. Григорием Просветителем . Пост длится пять дней. В день праздника в церквях служиться Св. Литургия, вслед чего будет проведён обряд благословления молодых. Праздничное шествие молодежи по центу города также посвящается этому дню. Молодой парень на коне, символизируя Св.Саркиса , проходит по центру Еревана вместе с толпой .Даже улицы на время закрывают для автомобилей.Маршрут -традиционный к парку Влюбленных, где и проводится праздничное мероприятие.
По полуязыческим повериям, в ночь перед праздником св.Саркиса молодые едят соленый блин, после этого ничего не едят и не пьют и ожидают откровение во сне: кому предназначена какая невеста (или жених). К этому дню относится еще один обычай: в последнюю ночь Передового поста (в феврале) Саркис со своей возлюбленной посещает дома всех армян. Для него выставляют на крышах домов или за дверями муку из жареной пшеницы (похиндз) или кашу из неё. Обнаружить утром на муке или каше след копыта коня Саркиса считается очень добрым знаком. Саркис, собирая дары и угощения, одновременно навевает девушкам и юношам вещие сны, в которых показывает им будущих супругов.
В этот день влюбленные дарят друг другу открытки, цветы и сладости.Св.Саркис также всегда содействует тем людям, кто влюблён и которые возносят ему молитвы о помощи (оттого Саркиса нередко называют «осуществляющим заветную мечту»).
Так как речь пошла о Передовом посте, узнаем немножко и о нем.
Значение поста
В христианстве пост — добровольное самоограничение в пище, развлечениях, общении с миром, форма религиозного упражнение души и тела на пути к спасению, наилучшее средство для подготовки к высшему соединению с Богом. Телесный пост — ограничение в пище; душевный пост — ограничение внешних впечатлений и удовольствий (уединение, молчание, молитвенное сосредоточение); духовный пост — борьба со своими «телесными похотями», период особо напряжённой молитвы.Ведь у всех нас есть свои отрицательные черты и мы обязательно должны работать над собой, чтобы стать лучше.Самое главное — нужно осознавать, что пост телесный без поста духовного ничего не приносит для спасения души. Даже наоборот, может быть и духовно вредным, если человек, воздерживаясь от пищи, проникается сознанием собственного превосходства и праведности. «Ошибается тот, кто считает, что пост лишь в воздержании от пищи. Истинный пост, — учит святитель — есть удаление от зла, обуздание языка, отложение гнева, укрощение похотей, прекращение клеветы, лжи и клятвопреступления». Пост — не цель, а средство отвлечься от услаждения своего тела, сосредоточиться и подумать о своей душе; без всего этого он становится всего лишь диетой.
Ա.Դասագիրք-դասագրքեր, հեռագիր-հեռագրեր, արոտավայր-արետավայրեր, լրագիր-լրագրեր, ծառաբուն-ծառաբներ, մրգաջուր-մրգաջրեր, մրջնաբույն-մրջնաբուներ, ծաղկեփունջ-ծաղկեփնջեր, միջնապատ-մջնապատեր:
Բ.Վիպագիր-վպագրեր, մեծատուն-մեծատներ, զինակիր-զինակրեր, ժամացույց-ժամացույցեր, կողմնացույց-կողմնացույցեր, երգահան-երգահաններ, քարահատ-քարահատներ, պատմագիր-պատմագրեր, քանդկագործ-քանդակագործեր:
3. Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և տեղադրի´ր նախադասությունների մեջ:
Կետորս, բանաձև, հրացան, նավապետ, շնաձուկ, ժամացույց:
Բոլոր նահապետերն էլ երազում են չբացահայտված կղզիներ գտնել:
Մեզ ասացին, որ բոլոր ժամացույցերը հետ են ընկել, ու ոչ մեկը նույն ժամը ցույց չի տալիս:
Ասում են, որ շնաձկները արյան հոտն է հրապուրում:
Այդ տարածքում աշխատող կետորսները հետևում էին կետին ու վախենում էին ,թե ևս մեկին այնուամենայնիվ կվնասի: Ցուցադրվող հրացանները այդ նույն զինագործի որդիներն ու թոռներն էին սարքել:
4. Փակագծում տրված բառերը դարձրո´ւ հոգնակի և գրիի´ր կետերի փոխարեն:
Ամերիկացի-վիճակագրերը պարզել են, որ օրվա ընթացքում ամենաշատը քայլում են անասնապահերը ու հողագործերը: Երկրորդ տեղում գյուղական նամակատարերն են: Հաջորդը մատուցողներ ու բուժքույրներ են: Նրանցից զգալիորեն քիչ են քայլում ոստիկանները հետախույզները ու պահակները: Ամենից քիչ քայլում են նահանգապետերը ու նախարարները:
1.Արուսյակի, Արսենի, Կարենի տարիքների գումարը 31 է: Արսենը Արո ւսյակից 5 տարով մեծ է, իսկ Կարենը Արսենից՝ 6 տարով: Քանի՞ տարեկան է նրանցից յուրաքանչյուրը:31+5=36-6=30 30:3=10 10+6=16 10-5=5
2. Ամանով մեղրը կշռում է 500գ, իսկ նույն ամանով յուղը՝ 350գ : Ինչքա՞ն է կշռում դատարկ ամանը, եթե հայտնի է, որ ամանում եղած յուղն առանձին երկու անգամ թեթև է այդ ամանում գտնվող մեղրից:500-350=150 150*2=350 350-150=200
H-HS հասիյում, Hg սնդիկ, He հելիում, H ջրածին, Hf հաֆնիում, Ho հոլիում:
A-Au ոսկի, AL ալյումինի, Ag արծաթ, At աստատ, Ac ակտինում, Ar արգւն, As արսեն:
R-Ru ռութենիում, Rh ռոդիում, Rf ռեզոֆեդիում, Rn ռանդոն, Ra ռաձիում, Rb ռուբիթիում, Re rendiwum:
S-Si սիլիցիում, S ծծումբ, Sc Սկանդիում, Se սելեն, Sr ստրոնիցիում, Sn անագ, Sb ծարիր, Sg սիբորգիում:
C- C ածղածին , Cl քլոր, Ca կալցիում, Cr քրոմ, Co կոբալտ, Cd, Cs,
M- Mg մագնեզիում , Mn մանգան, Mo մոլիբդեն, Mt մայտներիում
N- N ազոտ, Ne նեոն, Na նատրիում, Ni նիկել, Nb նիոբիում, Nd նեուդիմ, Np նեպտունիում, No նոբելիում
P- P ֆեսֆոր, Pt պլատին, Pd պալադիում, Pb կապար, Po պոլոնդիում, Pr պլաստին, Pm պրոմեթիում, Pa պրոտակտինիյում, Pu պլուտոնիում
Ատոմ,մոլեկուլ:Պարզ և բարդ նյութեր:
Հին Հունաստանի հռչակավոր փիլիսոփա Դեմոկրիտոսը դեռևս 2500 տարի առաջ եզրակացրեց՝ բոլոր նյութերը կազմված են մանրագույն, անտեսանելի, հավերժ շարժման մեջ գտնվող մասնիկներից: Այդ մասնիկները հույն փիլիսոփաներն անվանեցին ատոմներ(ատոմոս բառը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է անբաժանելի): Ժամանակակից ֆիզիկոսները հաստատեցին, որ ատոմները թեև անզեն աչքի համար տեսանելի չեն, բայց իրականում գոյություն ունեն: Ատոմ անվանումը զուտ պատմական է: XX դարում ֆիզիկոսներն ապացուցել են, որ ատոմը ֆիզիկական ճանապարհով կարելի է բաժանել այսպես կոչված տարրական մասնիկների և ստանալ ատոմային էներգիա: Հաստատվել է, որ ատոմը ֆիզիկապես բաժանելի է: Այդ խնդրի ուսումնասիրությամբ զբաղվում է ֆիզիկան:
Քիմիան ուսումնասիրում է նյութերն ու քիմիական ռեակցիաները, որոնցում ատոմները չեն բաժանվում:
Ատոմները նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկներն են,էլեկտրաչեզոք են:
Ներկայումս հայտնի է 117 քիմիական տարր: Երկրի վրա և տիեզերքում հայտնաբերվել է 92 տեսակի ատոմ, որոնք միմյանցից տարբերվում են կառուցվածքով, չափերով և զանգվածով: Մնացած 25-ը ստացվել են արհեստական ճանապարհով՝ տարբեր ֆիզիկական եղանակներով: Դրանք անկայուն են և փոխարկվում են մեկը մյուսի: Տարբեր տեսակի ատոմների մասին տեղեկություններն ընդհանրացված են Ջոն Դալթոնի մշակած ատոմային տեսության մեջ: Այդ տեսության էությունը հետևյալն է.
Ատոմա-մոլեկուլային տեսություն
1.Գոյություն ունեն մոլեկուլային,ատոմային և իոնային կառուցվածքով նյութեր:
2. Մոլեկուլը նյութի փոքրագույն մասնիկն է,որը պահպանում է նյութի հատկությունները:
3. Մոլեկուլները կազմված են ատոմներից:
4.Ատոմը հունարենից թարգմանվում է անբաժանելի:
5.Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ և ատոմները և մոլեկուլները պահպանվում են,քիմիական երևույթների ժամանակ մոլեկուլները քայքայվում են,ատոմները պահպանվում են:
6. Ատոմները քիմիապես անբաժանելի մասնիկներ են:
7.Եվ մոլեկուլները և ատոմները գտնվում են անընդհատ շարժման մեջ:
8.Քիմիական տարրը միատեսակ հատկություններով օժտված ատոմների որոշակի տեսակ է:
9.Միևնույն տեսակի կամ տարրի ատոմների միացումից առաջանում են պարզ նյութեր,երկու և ավելի տեսակի ատոմների կամ տարրերի միացումից` բարդ նյութեր:
ԳԻՏԵ՞Ք, ՈՐ
1. Հին Հունաստանի իմաստուն այրերը տարր հասկացությունը գործածել են դեռևս մեր թվարկությունից 5 դար առաջ: Սակայն նրանք տարրեր (ավելի ճիշտ՝ սկզբնատարրեր) էին համարում հողը, ջուրը, օդն ու կրակը:
2. XIX դարի հայ գիտնական Մաթևոս Սաղաթելյանը 1842 թ. Վիեննայում հրատարակած «Համառոտ բնական գիտություն» գրքում քիմիային մեծ տեղ է հատկացրել: Սաղաթելյանը քիմիական տարրը սահմանել է հետևյալ ձևով. «Մասերը, որոնք որ ալ ուրիշ կազմիչ մաս չունին, այսինքն մարդուս գիտությունը ալ չկրնար բաժնիլ, տարր կըսվի»: Քիմիական տարրերի ատոմները տարբեր ձևերով միանում են` առաջացնելով նյութեր: Նյութերը լինում են պարզ և բարդ:Քիմիկոսների միջազգային լեզուն տարրերի անվանումն է լատիներենով: Յուրաքանչյուր լեզվով նույնպես տարրերն ունեն իրենց անվանումները, բայց դրանք հաճախ չեն համընկնում լատիներենին: Օրինակ`հայերեն արծաթ տարրի անվանումը լատիներեն Argentum է: Որպես քիմիական նշան՝ շվեդ քիմիկոս Ի. Բերցելիուսի առաջարկությամբ հիմնականում ընդունվել են քիմիական տարրի լատինական կամ հունական անվանումների սկզբնատառերը` գլխատառերով գրված: Եթե մի քանի տարրերի անվանումների սկզբնատառերը նույնն են, ապա Բերցելիուսի առաջարկով առաջին տառի մոտ փոքրատառով գրվում է հաջորդ տառերից որևէ մեկը, օրինակ` կալցիում (Calcium)` Ca, պղինձ (Cuprum)` Cu, կոբալտ (Cobaltum)`Co և այլն:
ԳԻՏԵ՞Ք, ՈՐ
Գիտնականների խումբը ակադեմիկոս Յ.Ց.Հովհաննեսյանի ղեկավարությամբ սինթեզել է 6 ծանր մետաղ, այդ թվում՝ 107-րդ քիմիական տարրը` բորիում: 1982 և 1986 թթ. Հովհաննեսյանի ղեկավարած լաբորատորիայում սինթեզվել են պարբերական աղյուսակի 114 և 116-րդ տարրերը:2010թ. գիտնականների խումբը սինթեզել է 117-րդ տարրը, որը, ըստ Յ.Հովհաննեսյանի, հնարավոր է՝անվանվի «ԱՐՄԵՆԻՈՒՄ>>։
Նյութերը լինում են պարզ և բարդ:
Պարզ նյութերը կազմված են մեկ քիմիական տարրի ատոմներից:
Օրինակ՝ ծծումբ պարզ նյութը կազմված է ծծումբ քիմիական տարրի ատոմներից,/ 38 /երկաթ պարզ նյութը՝ երկաթ քիմիական տարրի ատոմներից:
Բարդ նյութերը կազմված են տարբեր քիմիական տարրերի ատոմներից:
Օրինակ՝ շաքար բարդ նյութը կազմված է երեք քիմիական տարրի ատոմներից`ածխածնի, ջրածնի և թթվածնի:Բարդ նյութերն անվանվում են նաև քիմիական միացություններ:
Սովորել էջ 47-50։վարժ.էջ 57
Տնային հարցեր և վարժություններ
1. Բացատրե՛ք «ատոմ» բառի իմաստը և տվե՛ք նրա սահմանումը:
Ատոմը հունարենից թարգմանված նշանակում է անբաժանելի, քանի որ ատոմը քիմյական և ֆիզիկական երևույթների շամանակ մնում է անբաժանելի:
2. Պատկերացրե՛ք, որ ձեր ձեռքին կախարդական փայտիկ է, և դուք փոխարկում եք ա) քարը` ավազի, բ) թթվածինը` օզոնի, գ) սառույցը` գոլորշու: Ո՞ր դեպքում եք դուք քիմիական փոխարկում կատարել:
Բ տարբերակում, քանի որ թթվածինը օզոնի փոխարկելիս նոր նյութ է առաջանում, իսկ այլ դեպքերում տեղի է ունենում ֆիզիկական երևույթ, քանի որ նյութը մնում է նույնը:
3. Հետևյալ նյութերից որո՞նք են պարզ` ջուր, օզոն, պղինձ, թթվածին, ազոտ:
4. Լրացրե՛ք բաց թողած բառը. «Քիմիական տարրը միատեսակ հատկություններով ատոմների որոշակի տեսակ է»:
Քիմիական տարրերի նշանները
Որոշ քիմիական տարրերի նշաններն ու անվանումներըԱղյուսակ
| № | Քիմիական տարրերի հայերեն անվանումը | Քիմիական տարրերի լատիներեն անվանումը | Լատինական անվան արտա- սանությունը | Քիմիականնշանը | Քիմիական նշանի արտասանու-թյունը |
| 1 | Թթվածին | Oxygenium | Օքսիգենիում | O | O |
| 2 | Ջրածին | Hydrogenium | Հիդրոգենիում | H | Հաշ |
| 3 | Ազոտ | Nitrogenium | Նիտրոգենիում | N | Էն |
| 4 | Ածխածին | Carboneum | Կարբոնեում | C | ցե |
| 5 | Ֆոսֆոր | Phosphorus | Ֆոսֆորուս | P | Պէ |
| 6 | Ֆտոր | Fluorum | Ֆլուորում | F | Ֆտոր |
| 7 | Յոդ | Jodum | Իոդում | J | Յոդ |
| 8 | Կալիում | Kalium | Կալիում | K | Կալիում |
| 9 | Բրոմ | Bromum | Բրոմում | Br | Բրոմ |
| 10 | Սիլիցիում | Silicium | Սիլիցիում | Si | Սիլիցիում |
| 11 | Նատրիում | Natrium | Նատրիում | Na | Նատրիում |
| 12 | Կալցիում | Calcium | Կալցիում | Ca | Կալցիում |
| 13 | Բարիում | Barium | Բարիում | Ba | Բարիում |
| 14 | Ալյումին | Aluminium | Ալյումին | Al | Ալյումինիում |
| 15 | Երկաթ | Ferrum | Ֆեռում | Fe | Ֆեռում |
| 16 | Ծծումբ | Sulphur | Սուլֆուր | S | Սուլֆուր |
| 17 | Պղինձ | Cuprum | Կուպրում | Cu | Կուպրում |
| 18 | Ոսկի | Aurum | Աուրում | Au | Աուրում |
| 19 | Քլոր | ChIorum | Քլորում | Cl | Քլոր |
| 20 | Մագնեզիում | Magnezium | Մագնեզիում | Mg | Մագնեզիում |
| 21 | Արծաթ | Argentum | Արգենտում | Ag | Արգենտում |
| 22 | Մանգան | Manganum | Մանգանում | Mn | Մանգանում |
| 23 | Ցինկ | Zincum | Ցինկում | Zn | Ցինկում |
| 24 | Կապար | Plumbum | Պլյումբում | Pb | Պլյումբում |
| 25 | Սնդիկ | Hydrargyrum | Հիդրարգիրում | Hg | Հիդրարգիրում |
Լրացուցիչ առաջադրանքներ.
Դասարանում`Պարբերական համակարգից արտագրել H,A,R,M,S,C,O-ով սկսվող բոլոր տարրերը,գրել նրանց հայկական անվանումները::
Տնային«սովորել`էջ 52-56.վարժ.էջ 57
1. Ո՞ր քիմիական տարրերն են ստացել իրենց անվանումները ըստ աշխարհամասերի:
2. Թվարկեք այն տարրերը, որոնք իրենց անվանումները ստացել են ըստ երկրների անվամբ:
3. Ո՞ր տարրերի անվանումների մեջ են մտնում գետերի անուներ:
4. Գտեք այն քիմիական տարրի անվանումը,որի մեջ ,եթե փոխեք առաջին տառը , ապա կստանաք նեղուցի անունը , որը գտնվում է Եվրոպայի և Ասիայի միջև:
5. Ո՞ր քիմիական տարրի անվանումի մեջ է մտնում Թուրքիայի մեջ գտնվող լճի անունը:
Գրեք այն տարրերի նշանները, տարածվածությունը և կիրառումը :
Նարե Ենգիբարյան, Միջին դպրոց 8.5 դասարան 